Η φιλοσοφία προηγείται της εφαρμογής

30/01/2013

Η φιλοσοφία προηγείται της εφαρμογής

«Δώσε σε έναν άνθρωπο ένα ψάρι, και θα τον ταΐσεις για μια μέρα. Μάθε σε έναν άνθρωπο να ψαρεύει, και θα τον ταΐσεις για μια ζωή.» (Κινέζικη παροιμία)

Δεν έχει νόημα να εφαρμόσω τίποτα αν δεν έχω πρωτίστως και επαρκώς α) κατανοήσει και β) επικοινωνήσει τη νοοτροπία (δηλαδή τη φιλοσοφία) πίσω από τα εκάστοτε προγράμματα. Μια σειρά μέτρων ή εφαρμογών είναι καταδικασμένη να αποτύχει αν δεν στηρίζεται σε μια συγκεκριμένη νοοτροπία. Η αποτυχία δεν σημαίνει απαραίτητα μόνο την πλήρη αποτυχία ενός προγράμματος, αλλά και την μερική απόκλιση από τους αρχικούς στόχους. Κοινώς, το τελικό αποτέλεσμα θα είναι σαφώς κατώτερο των προσδοκιών του, και θα έχει πολύ μικρότερη απόδοση από ότι θα είχε εάν η φιλοσοφία του ήταν επαρκώς κατανοητή και μεταδομένη στο σύνολο εκείνων που θα κληθούν να την εφαρμόσουν.

Η κατανόηση της λογικής πίσω από τα μέτρα είναι πολύ σημαντικότερη από την κατανόηση των μέτρων καθαυτών. Πρόκειται ουσιαστικά για τη διαφορά ανάμεσα στο πνεύμα και το γράμμα του νόμου. Αν γνωρίζω (και ενστερνίζομαι) το πνεύμα του νόμου, μπορώ μετά να το εφαρμόσω κατά περίπτωση. Το γράμμα είναι απλά η πρακτική εφαρμογή του πνεύματος. Ωστόσο, είναι προφανές ότι δεν είναι εφικτό να καλυφθεί λεπτομερώς το άπειρο σύνολο των πιθανών καταστάσεων. Λαμβάνοντας ως παράδειγμα την οδηγική ασφάλεια, υπάρχουν νόμοι που επιβάλλουν τη ζώνη ασφαλείας ή διώκουν τη χρήση αλκοόλ. Ωστόσο, η κούραση του οδηγού ή η κακή κατάσταση των ελαστικών είναι παράγοντες που συμβάλουν εξίσου (αν όχι περισσότερο) στα ατυχήματα, χωρίς όμως να υπάρχει καθορισμένο νομικό πλαίσιο για αυτούς. Αν απλά παραμένω τυφλά στο γράμμα του νόμου, θα φροντίσω να αποφύγω μόνο εκείνες τις καταστάσεις που μου επιβάλλουν ποινές, με βαριά καρδιά και χωρίς να χρησιμοποιώ την κρίση μου. Αν όμως κατανοήσω τη σημαντικότητα της ασφάλειας στην οδήγηση, δηλαδή το πνεύμα του νόμου, θα φροντίσω από μόνος μου να ελέγξω τον εαυτό μου, για παράδειγμα αποφεύγοντας την κούραση εξίσου με το αλκοόλ. Κοντολογίς, γνωρίζοντας τη φιλοσοφία των μέτρων, μπορώ να τα εφαρμόσω σε πολύ περισσότερες καταστάσεις από ότι μου επιβάλλει μια εξωτερική πηγή. Εδώ φυσικά υπεισέρχεται ο παράγοντας παιδεία, όχι υπό την έννοια της στείρας γνώσης, αλλά δηλώνοντας την ευρύτητα πνεύματος, την ικανότητα κατανόησης, δημιουργικής και κριτικής σκέψης, όπως και τη διάθεση για διαρκή μάθηση. Ο σωστά εκπαιδευμένος άνθρωπος δεν χρειάζεται νόμους, αφού τους δημιουργεί ο ίδιος από μόνος του.

Η σωστή επικοινωνία είναι εξίσου σημαντική με την κατανόηση. Το σύνολο των ανθρώπων και φορέων που εμπλέκονται στην εφαρμογή ενός προγράμματος οφείλουν να γνωρίζουν (και ακόμη καλύτερα να ενστερνίζονται) τις αρχές του. Στην περίπτωση μιας ατομικής απόφασης πρέπει να επικοινωνήσω μόνο με εμένα, στην περίπτωση μιας κρατικής απόφασης οφείλω να επικοινωνήσω με το σύνολο των πολιτών, ενώ προφανώς οι περισσότερες (επιχειρηματικές) αποφάσεις κινούνται κάπου ανάμεσα στα δυο αυτά άκρα. Είναι λογικό ότι η αποτελεσματικότητα ενός μέτρου σχετίζεται άμεσα με το βαθμό που το πιστεύουν εκείνοι που πρόκειται να το εφαρμόσουν. Συνεπώς, για να εφαρμόσω μια πρακτική στην επιχείρησή μου, οφείλω να την έχω προηγουμένως επαρκώς επικοινωνήσει σε όλους τους εργαζομένους ή συνεργάτες μου (stakeholders). Και φυσικά, η επικοινωνία δεν θα πρέπει να παραμένει μόνο στο γράμμα της εφαρμογής, αλλά να ξεκινάει από το πνεύμα της, δηλαδή τη φιλοσοφία, ενώ παράλληλα οφείλω να προσπαθήσω να πείσω για την ορθότητά της, και όχι απλά να προβαίνω σε ανακοινώσεις υπό την μορφή διαταγών.