Αναγκαιότητα ύπαρξης συγκεκριμένης φιλοσοφίας

30/01/2013

Αναγκαιότητα ύπαρξης συγκεκριμένης φιλοσοφίας

«Όλη η γνώση μας έχει τις ρίζες της στην αντίληψή μας.» (Leonardo Da Vinci)

Η επιχείρηση είναι ένας οργανισμός που αποτελείται από ανθρώπους, και ουσιαστικά δεν διαφέρει ιδιαίτερα από οποιαδήποτε άλλη ανθρώπινη ομάδα, άτυπη ή τυπική. Όπως λοιπόν οποιαδήποτε άλλη ομάδα, διέπεται από μια συγκεκριμένη φιλοσοφία, ιδεολογία, ή σύστημα αξιών, που μοιράζονται (ή έστω αποδέχονται) το σύνολο των ατόμων που την αποτελούν. Μικρή σημασία έχει αν η ομάδα δημιουργήθηκε αρχικά από ένα ή περισσότερα μέλη, και δεν αλλάζει το τελικό γεγονός ότι η ύπαρξη ορισμένης φιλοσοφίας, ανεξάρτητα αν είναι διακριτά ορισμένη ή όχι, αποτελεί ενδογενές χαρακτηριστικό της ίδιας της ομάδας, και την χρωματίζει ανάλογα.

Δυο καθημερινά παραδείγματα που αναδεικνύουν την ύπαρξη φιλοσοφίας, είναι ο αθλητισμός και η πολιτική. Κάθε ποδοσφαιρική ομάδα έχει ως τελικό στόχο τη νίκη. Ωστόσο, κάθε μια διαθέτει ελαφρώς διαφορετικές αξίες που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα επιτύχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Κάποιες δίνουν έμφαση στο fair play (επαγγελματισμός), κάποιες άλλες στη νίκη με κάθε μέσο (φιλοδοξία), ενώ κάποιες τρίτες στο να παρέχουν θέαμα στους φιλάθλους. Η φιλοσοφία της κάθε ομάδας δεν σχετίζεται άμεσα με την τακτική που ακολουθούν στο κάθε παιχνίδι, δηλαδή μια αμυντική ή επιθετική νοοτροπία, αλλά έχει να κάνει με τη συνολική κουλτούρα που διέπει το σύνολο των λειτουργιών της, και χρωματίζει τις εκάστοτε αποφάσεις της, εντός και εκτός γηπέδου. Ένα νέο μέλος (μια μεταγραφή) είναι λογικό ότι θα πρέπει να έχει αντίστοιχη φιλοσοφία στο παιχνίδι του με αυτή των συμπαικτών του, ώστε να μπορέσει να αφομοιωθεί ταχύτερα και να προσφέρει πλήρως τις υπηρεσίες του ταλέντου του στην ομάδα.

Αντίστοιχη λογική διέπει και τον πολιτικό χώρο. Κάθε κόμμα έχει τον ίδιο τελικό σκοπό, που δεν είναι άλλο από την ευημερία του συνόλου της κοινωνίας. Φυσικά, υπάρχουν όμως κάποιες μικρές διαφωνίες ως προς τον τρόπο που θα επιτευχθεί αυτό. Αυτές ακριβώς οι διαφωνίες είναι που αποτελούν τη φιλοσοφία του κάθε κόμματος. Τα αριστερά κόμματα πιστεύουν ότι τις οικονομικές επιλογές πρέπει να τις κάνει το κράτος, ενώ τα δεξιά ότι πρέπει να τις κάνει ο κάθε πολίτης ξεχωριστά. Το τελικό σημείο όμως, η οικονομική και κοινωνική ευημερία, είναι κοινή και στις δυο πλευρές. Είναι προφανές σε όλους, ειδικά σε αυτό το παράδειγμα, ότι πολλές φορές ο τρόπος έχει μεγαλύτερη σημασία από το αποτέλεσμα, και εδώ ο τρόπος είναι ουσιαστικά συνώνυμος με τη φιλοσοφία.

Περνώντας στον τομέα της διοίκησης επιχειρήσεων, η αναγκαιότητα της ύπαρξης μιας συγκεκριμένης φιλοσοφίας, που αποτελεί και τη βάση για τη δημιουργία μιας στέρεας και συμπαγούς κουλτούρας, είναι επίσης εμφανής. Όλες οι επιχειρήσεις μοιράζονται τον ίδιο σκοπό, που δεν είναι άλλος από την παραγωγή κέρδους. Ο τρόπος με τον οποίο θα επιτευχθεί αυτό είναι ακριβώς η εταιρική φιλοσοφία.

Γιατί όμως μιλάμε για φιλοσοφία και όχι για κουλτούρα; Κάποιοι μπορούν να πουν ότι πρόκειται για ταυτόσημες έννοιες. Υπό τη λογική όμως που χρησιμοποιούνται στο κείμενο αυτό, η φιλοσοφία αποτελεί το θεμέλιο, ενώ η κουλτούρα την καθημερινή έκφανση αυτής, και η απάντηση σχετίζεται με τον ρυθμό εξέλιξης των δυο εννοιών. Το να είναι κάποιος χριστιανός έχει να κάνει με μια δεδομένη φιλοσοφία, την πίστη ότι υπάρχει ένας συγκεκριμένος θεός. Το να πηγαίνει όμως κάποιος κάθε Κυριακή στην εκκλησία ή να ακολουθεί κάποιες συνήθειες όπως η νηστεία, αποτελεί μια πρακτική έκφανση της φιλοσοφίας αυτής, δηλαδή την κουλτούρα. Οι εκφάνσεις αυτές αλλάζουν γρηγορότερα και ευκολότερα με την πάροδο του χρόνου, και επηρεάζονται από δυνάμεις του εξωτερικού ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος. Παλαιότερα ήταν αδιανόητο για έναν χριστιανό να μην παρακολουθεί την Κυριακάτικη λειτουργία, ενώ σήμερα αποτελεί μια προσωπική επιλογή. Η κουλτούρα αλλάζει, αλλά το θεμέλιο της φιλοσοφίας πάνω στο οποίο χτίζεται, στο συγκεκριμένο παράδειγμα την πίστη σε κάποιο θεό, παραμένει βασικά αμετάβλητη.

Συνεπώς, το πρώτο και κυριότερο μέλημα για κάθε επιχείρηση, από την πιο μικρή έως την πιο μεγάλη, είναι να ξεκαθαρίσει εκείνο το σύστημα αξιών που θα διέπει το σύνολο των λειτουργιών και δραστηριοτήτων της. Η φιλοσοφία αποτελεί την πυξίδα που κατευθύνει προς συγκεκριμένες ενέργειες και καθορίζει πολιτικές, τόσο τις μακροπρόθεσμες (στρατηγική), όσο και τις βραχυπρόθεσμες (τακτική). Ο τρόπος ανάπτυξης, επιλογής προσωπικού, κατάρτισης διαδικασιών, και τελικά επίτευξης του απώτερου στόχου (παραγωγή κέρδους), χρωματίζονται κάθε φορά ανάλογα με τη θεμέλιο νοοτροπία και φιλοσοφία που διέπει την εκάστοτε επιχείρηση.